Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός τόπου όπου το μεταφυσικό στοιχείο πλέκεται τόσο άρρηκτα με την εθνική μοίρα, που είναι αδύνατο να τα διαχωρίσεις.
Μία τέτοια στιγμή γράφτηκε με ανεξίτηλο μελάνι στις 30 Ιανουαρίου του 1823 στο νησί της Τήνου.
Ενώ η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε μια από τις πιο κρίσιμες και αμφίρροπες καμπές της, με τους Έλληνες να παλεύουν ανάμεσα στην ελευθερία και τον αφανισμό, η γη των Κυκλάδων «αποκάλυψε» ένα εύρημα που έμελλε να αλλάξει τον πνευματικό χάρτη της χώρας και να προσφέρει το απόλυτο ηθικό στήριγμα στους αγωνιστές του ’21.
Η ανεύρεση της εικόνας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός, αλλά μια εθνική ανάταση που ερμηνεύτηκε ως θεία επικύρωση του αγώνα για την ανεξαρτησία.
Το όραμα της μοναχής Πελαγίας και οι πρώτες δυσκολίες
Όλα ξεκίνησαν λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1822, στο ιστορικό Μοναστήρι του Κεχροβουνίου. Μια απλή, ταπεινή μοναχή, η Πελαγία, είδε στον ύπνο της μια γυναίκα με μεγαλοπρέπεια, η οποία της υπέδειξε ένα συγκεκριμένο σημείο στο κτήμα του Αντωνίου Δοξαρά, ζητώντας της να σκάψουν για να βρουν την εικόνα της. Η Παναγία εμφανίστηκε τρεις συνεχόμενες Κυριακές στο όνειρο της Πελαγίας, η οποία αρχικά δίσταζε να μιλήσει, φοβούμενη την αντιμετώπιση των υπολοίπων. Όταν τελικά εμπιστεύτηκε το όραμά της στην ηγουμένη και στη συνέχεια στον Μητροπολίτη Τήνου Γαβριήλ, η κινητοποίηση ήταν άμεση αλλά οι πρώτες προσπάθειες στέφθηκαν από αποτυχία.
Το φθινόπωρο του 1822 ξεκίνησαν οι πρώτες ανασκαφές, όμως το αποτέλεσμα ήταν απογοητευτικό. Πολλοί άρχισαν να αμφιβάλλουν, το κλίμα έγινε βαρύ και οι εργασίες σταμάτησαν για ένα διάστημα, καθώς μια επιδημία πανώλης χτύπησε το νησί. Ωστόσο, η επιμονή της Πελαγίας και η πίστη των κατοίκων ότι το κακό που βρήκε τον τόπο ήταν σημάδι για τη διακοπή των ερευνών, οδήγησαν στην επανεκκίνηση των εργασιών τον Ιανουάριο του 1823. Το πείσμα των Τηνιακών, που έσκαβαν εθελοντικά, έδειχνε πως κάτι μεγάλο επρόκειτο να συμβεί, σε μια περίοδο που η ανάγκη για ελπίδα ήταν μεγαλύτερη από ποτέ.
Η στιγμή της αποκάλυψης και το «θαύμα» της αξίνας
Το πρωινό της 30ης Ιανουαρίου 1823 ξημέρωσε με μια παράξενη ηρεμία στο νησί. Οι εργάτες δούλευαν πυρετωδώς στο σημείο όπου σήμερα υψώνεται ο μεγαλοπρεπής ναός. Κάποια στιγμή, η αξίνα του εργάτη Εμμανουήλ Μάτσα χτύπησε πάνω σε ένα κομμάτι ξύλο. Καθώς καθάριζε το χώμα, αποκαλύφθηκε η μία πλευρά της εικόνας. Λίγο αργότερα, βρέθηκε και το δεύτερο κομμάτι. Παρά το γεγονός ότι η εικόνα ήταν θαμμένη στο χώμα για εκατοντάδες χρόνια, το ξύλο ήταν υγρό αλλά το πρόσωπο της Παναγίας και του Αρχαγγέλου παρέμεναν διακριτά, παρά τη φθορά που είχε υποστεί η εικόνα από την πυρκαγιά που είχε καταστρέψει τον αρχαίο ναό που βρισκόταν στο σημείο εκείνο.
Η είδηση διαδόθηκε στο νησί σαν αστραπή. Οι καμπάνες άρχισαν να χτυπούν δαιμονισμένα και ο κόσμος έτρεχε στο κτήμα του Δοξαρά για να προσκυνήσει. Η εικόνα απεικόνιζε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και η σύμπτωση της εύρεσής της κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης θεωρήθηκε από όλους ως ένα θεϊκό μήνυμα. Οι Έλληνες, που τότε πολεμούσαν απέναντι σε μια πανίσχυρη αυτοκρατορία, ένιωσαν ότι η Παναγία ήταν στο πλευρό τους. Ήταν η «Πρωτοστράτηγος» που ερχόταν να ευλογήσει τα όπλα τους και να τους δώσει τη δύναμη να συνεχίσουν.
Ο αντίκτυπος στην Επανάσταση και οι μεγάλοι προσκυνητές
Η εύρεση της εικόνας δεν έμεινε στα στενά όρια της Τήνου. Τα νέα έφτασαν γρήγορα στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, εμψυχώνοντας τους αγωνιστές. Λέγεται ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Κανάρης και ο Μιαούλης θεωρούσαν την Παναγία της Τήνου ως την προστάτιδα του αγώνα. Οι ηγέτες της Επανάστασης έσπευσαν να προσκυνήσουν, αφήνοντας ακριβά αφιερώματα, ενώ ο ίδιος ο Μακρυγιάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του τη σημασία της εύρεσης για το ηθικό των Ελλήνων. Η Τήνος μετατράπηκε μέσα σε μια νύχτα στο πνευματικό κέντρο του μαχόμενου έθνους, ένας φάρος ελπίδας που έδειχνε ότι η ελευθερία ήταν κοντά.
Η οικοδόμηση του ναού ξεκίνησε σχεδόν αμέσως, με τους κατοίκους του νησιού αλλά και πιστούς από όλη την ελεύθερη Ελλάδα να προσφέρουν από το υστέρημά τους. Ο ναός της Ευαγγελίστριας έγινε το πρώτο μεγάλο οικοδόμημα του νεοσύστατου κράτους, ένα σύμβολο ευγνωμοσύνης προς το θείο.
Ακόμη και σήμερα, 203 χρόνια μετά, η 30η Ιανουαρίου παραμένει η σημαντικότερη τοπική γιορτή της Τήνου, με τη λιτανεία της εικόνας στους δρόμους της Χώρας να θυμίζει εκείνη την πρώτη ημέρα του 1823, όταν η γη «μίλησε» και έδωσε κουράγιο σε έναν ολόκληρο λαό.
Η Παναγία της Τήνου δεν είναι απλώς ένα προσκύνημα· είναι ένα κομμάτι της εθνικής μας ταυτότητας. Η επέτειος της εύρεσής της μας θυμίζει ότι η πίστη και η ελπίδα μπορούν να μετακινήσουν βουνά, ακόμη και στις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας.
Πηγή: tilestwra
