«Πολίτης-Οπλίτης»: Η νέα εποχή στη στρατιωτική θητεία – Τι αλλάζει στην Ελλάδα και γιατί στρέφει πάνω της τα βλέμματα της Ευρώπης
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής, η Ελλάδα προχωρά σε αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνει τη στρατιωτική θητεία, την εφεδρεία και συνολικά την αμυντική της λειτουργία.
Η επιστροφή των συγκρούσεων υψηλής έντασης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, σε συνδυασμό με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, επιβάλλει, όπως ανέφερε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Δημήτριος Χούπης στο «IISS Prague Defence Summit», μια διαφορετική προσέγγιση στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη κινητοποιούν και διατηρούν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις.
Δεν πρόκειται πλέον μόνο για τους εξοπλισμούς, αλλά για μια ευρύτερη θεσμική αλλαγή που αφορά τις υποδομές, την τεχνολογία και, κυρίως, τη σχέση της κοινωνίας με την εθνική άμυνα.
Η νέα φιλοσοφία και ο «Πολίτης-Οπλίτης»
Στο επίκεντρο αυτής της νέας προσέγγισης βρίσκεται η έννοια του «Πολίτη-Οπλίτη», με την Ελλάδα να αναδιαμορφώνει το μοντέλο της στρατιωτικής θητείας μέσα από το Στρατηγικό Σχέδιο «ΑΤΖΕΝΤΑ 2030».
Η συγκεκριμένη αντίληψη παραπέμπει στην αρχαία ελληνική έννοια του «Πολίτη-Οπλίτη», σύμφωνα με την οποία η ιδιότητα του μέλους της πόλης συνδεόταν με την ευθύνη για την υπεράσπισή της.
Στη σύγχρονη εκδοχή του, το μοντέλο συνδέεται με την «Ενεργό Εθελοντική Εφεδρεία» και με μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο του πολίτη στην εθνική άμυνα.
Η στρατηγική βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.
Ο πρώτος αφορά τη γεωγραφική κατανομή με βάση την καταγωγή και τη μόνιμη κατοικία, ώστε οι στρατεύσιμοι να μπορούν να υπερασπίζονται τις ίδιες τις τοπικές τους κοινότητες, ενισχύοντας παράλληλα το ηθικό και τη συνοχή των μονάδων.
Ο δεύτερος αφορά την τεχνολογία. Οι νέοι στρατιώτες, ιδιαίτερα η Γενιά Z, έρχονται σε επαφή με ένα περιβάλλον στο οποίο οι ψηφιακές δεξιότητες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Για τον λόγο αυτό, η στρατιωτική εκπαίδευση προσανατολίζεται περισσότερο στην αξιοποίηση σύγχρονων συστημάτων και στην απόκτηση δεξιοτήτων που μπορούν να φανούν χρήσιμες και μετά τη θητεία.
Ο τρίτος άξονας αφορά την ταχύτητα της επιχειρησιακής ένταξης, με στόχο το 70% των στρατευσίμων να είναι έτοιμοι για ανάπτυξη μέσα σε 14 εβδομάδες, μέσω της εντατικής αξιοποίησης σύγχρονων τεχνολογικών μέσων.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της εθνικής ετοιμότητας
Η σύγχρονη κινητοποίηση είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με την τεχνολογία.
Η χρήση κρατικών ψηφιακών πλατφορμών cloud για την άμεση ειδοποίηση των εφέδρων, η κατανεμημένη διοίκηση και η εξατομικευμένη διαδικτυακή εκπαίδευση αποτελούν μέρος της νέας φιλοσοφίας για την εθνική ετοιμότητα.
Όπως ανέφερε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, καμία χώρα δεν μπορεί να αμυνθεί αποτελεσματικά χωρίς θωρακισμένες ψηφιακές υποδομές, οι οποίες θα μπορούν να λειτουργούν ακόμη και σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης.
Η «Συνολική Άμυνα»
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά το μοντέλο της «Συνολικής Άμυνας» (Total Defence), δηλαδή η προσέγγιση που αντιμετωπίζει την άμυνα ως υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας.
Ο στρατός εξαρτάται άμεσα από τις πολιτικές υποδομές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι οποίες μπορούν με τη σειρά τους να αποτελέσουν στόχους ασύμμετρων απειλών.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η αξιοποίηση υποδομών διπλής χρήσης (dual-use). Κυβερνητικά λογισμικά, συγκοινωνιακοί κόμβοι και βιομηχανικές μονάδες μπορούν να λειτουργούν ως πολιτικές υποδομές σε περίοδο ειρήνης, αλλά να αξιοποιούνται και για αμυντικούς σκοπούς σε περίπτωση κρίσης.
Στο επίκεντρο οι ειδικοί της κυβερνοασφάλειας και της τεχνολογίας
Μια ακόμη πτυχή του νέου μοντέλου αφορά τη συμμετοχή εξειδικευμένων πολιτών στην εθνική εφεδρεία.
Οι σύγχρονες επιχειρήσεις δεν απαιτούν μόνο μάχιμο προσωπικό, αλλά και ειδικούς στην κυβερνοασφάλεια, αναλυτές δεδομένων, μηχανικούς τηλεπικοινωνιών και τεχνικούς logistics.
Η ένταξη τέτοιων επαγγελματιών στην εθνική εφεδρεία μπορεί να προσφέρει στις Ένοπλες Δυνάμεις πρόσβαση σε εξειδικευμένες γνώσεις, οι οποίες είναι δύσκολο να διατηρηθούν αποκλειστικά μέσα στον στρατιωτικό μηχανισμό.
Παράλληλα, στο νέο μοντέλο περιλαμβάνονται και πιλοτικά προγράμματα για τη στράτευση γυναικών σε εξειδικευμένους τομείς.
Η εφεδρεία ως βασικό κομμάτι της άμυνας
Η νέα αντίληψη για τη στρατιωτική θητεία δεν σταματά στην ολοκλήρωση της υπηρεσίας. Η εφεδρεία αποτελεί βασικό κομμάτι του σχεδιασμού, με στόχο τη δημιουργία ενός δυναμικού που θα μπορεί να ενεργοποιηθεί και να αξιοποιηθεί όταν απαιτηθεί.
Με αυτόν τον τρόπο, η στρατιωτική κινητοποίηση μετατρέπεται σε έναν ευρύτερο μηχανισμό πολιτικο-στρατιωτικής αλληλεπίδρασης, στον οποίο συμμετέχουν όχι μόνο οι Ένοπλες Δυνάμεις αλλά και οι πολίτες με τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους.
Η λογική της «Συνολικής Άμυνας» συνδέεται, επομένως, με μια διαφορετική αντίληψη για την εθνική ασφάλεια: όχι μόνο ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά και ανθεκτικές υποδομές, τεχνολογία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και μια κοινωνία που μπορεί να ανταποκριθεί σε συνθήκες κρίσης.
Η κατεύθυνση αυτή αποτελεί μέρος της «ΑΤΖΕΝΤΑΣ 2030», με ορίζοντα το 2035 και στόχο τη δημιουργία ενός διαφορετικού μοντέλου εθνικής άμυνας, προσαρμοσμένου στις νέες επιχειρησιακές και τεχνολογικές απαιτήσεις.
