Όλοι έχουμε αισθανθεί αυτό το κάψιμο στον λαιμό λίγο πριν ξεσπάσουμε σε κλάματα, μετά από μία συγκινητική σκηνή ή μετά από ένα τραγούδι και η ψυχολογία δίνει τις απαντήσεις της σε αυτή την αντίδραση.
Ας σκεφτούμε το εξής. Βρίσκεστε στο σπίτι και χαλαρώνετε με μια ταινία, όταν ξαφνικά μια σκηνή γίνεται πιο έντονη. Της δίνετε μεγαλύτερη προσοχή και, αναπάντεχα, κάτι μέσα σας ταράζεται μέχρι που ξεσπάτε σε κλάματα.
Ίσως σας έχει συμβεί και με κάποιο τραγούδι, του οποίου οι στίχοι ή η μελωδία καταφέρνουν να σας συγκινήσουν. Μπορεί ακόμη και να είστε από τους ανθρώπους που ακούνε επαναλαμβανόμενα εκείνα τα κομμάτια που βγάζουν στην επιφάνεια συναισθήματα που έμοιαζαν καταπιεσμένα και όλα αυτά είναι απόλυτα φυσιολογικά. Το να συγκινείται κανείς από εξωτερικά ερεθίσματα αποτελεί μια πολύ συνηθισμένη εμπειρία.
Αντί να τα λαμβάνουμε ως κάτι παράξενο ή ντροπιαστικό, να αναφέρουμε ότι η αντίδραση αυτή έχει μια σαφή εξήγηση. «Το να συγκινείται κανείς με την τέχνη είναι μια βαθιά ανθρώπινη αντίδραση. Μάλιστα, μπορεί να πει πολλά για τον τρόπο που νιώθουμε, συνδεόμαστε και επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματά μας», επισημαίνει η ψυχολόγος Μπεατρίθ Χιλ Μπόβεδα, ιδρύτρια του Psique Cambio που είναι μία υπηρεσία ψυχοθεραπείας στη Βαρκελώνη. Πίσω από αυτή την αντίδραση κρύβονται διάφοροι ψυχολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται σχεδόν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Η δύναμη της μνήμης και η ταύτιση
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι η μνήμη. «Ενεργοποιούνται προσωπικές αναμνήσεις. Πολλά τραγούδια ή σκηνές μας συνδέουν με δικές μας εμπειρίες. Ίσως μια μελωδία να μας θυμίζει μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας, μια παλιά σχέση ή μια σημαντική στιγμή», εξηγεί η ειδικός.
Πέρα όμως από την ανάκληση αναμνήσεων, η ψυχολόγος εντοπίζει και τον παράγοντα της προσωπικής ταύτισης. «Ταυτιζόμαστε με τους χαρακτήρες. Όταν βλέπουμε μια ταινία, ο εγκέφαλός μας ενεργοποιεί αυτό που ονομάζουμε συναισθηματική ενσυναίσθηση. Δηλαδή, είμαστε ικανοί να νιώσουμε αυτό που φανταζόμαστε ότι νιώθει ένα άλλο άτομο». Γι’ αυτόν τον λόγο, όσα συμβαίνουν στην οθόνη μοιάζουν τόσο αληθινά: «Αν ένας χαρακτήρας χάσει κάποιον δικό του, πετύχει κάτι πολύ σημαντικό ή περάσει μια δύσκολη κατάσταση, μπορούμε να βιώσουμε αυτό το συναίσθημα σαν να ήταν δικό μας. Τα δάκρυα είναι μια φυσική απόκριση σε αυτή τη σύνδεση».
Γιατί η μουσική μας αγγίζει πιο βαθιά;
Αν και οι ταινίες καταφέρνουν να μας αγγίξουν, η αλήθεια είναι ότι η μουσική πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, έχοντας πιο άμεσο αντίκτυπο. «Είναι ένα από τα ερεθίσματα που ενεργοποιούν ταχύτερα τις συναισθηματικές περιοχές του εγκεφάλου. Μια αλλαγή στον τόνο, ένας σημαντικός στίχος ή ένας συνδυασμός ήχων μπορεί να προκαλέσει θλίψη, νοσταλγία ή ακόμη και ένα μείγμα συναισθημάτων που δύσκολα εξηγούνται», αναφέρει η ψυχολόγος. Γι’ αυτόν τον λόγο, ορισμένα τραγούδια δεν χάνουν ποτέ την επίδρασή τους: «Υπάρχουν κομμάτια που, ακόμα κι αν τα έχουμε ακούσει πολλές φορές, συνεχίζουν να μας προκαλούν τον ίδιο κόμπο στον λαιμό».
Είμαστε πιο ευαίσθητοι αν κλαίμε εύκολα;
Το να κλαίει κανείς με ταινίες ή τραγούδια είναι συνηθισμένο, ωστόσο σε κάποιους ανθρώπους συμβαίνει συχνότερα. Αντίθετα με ό,τι θα πίστευε κανείς, αυτή η διαφορά δεν υποδηλώνει απαραίτητα διαφορετικούς «βαθμούς ευαισθησίας» σύμφωνα με την ψυχολογία.
Συχνά, όταν αναφέρετε ότι κλάψατε με μια ταινία, κάποιος μπορεί να σχολιάσει ότι αυτό συμβαίνει επειδή είστε «πολύ ευαίσθητοι». Αυτό δεν είναι απαραίτητα αλήθεια. «Κάθε άτομο εκφράζει τα συναισθήματά του με διαφορετικό τρόπο. Υπάρχουν άνθρωποι που κλαίνε εύκολα και άλλοι που νιώθουν το συναίσθημα αλλά το εκφράζουν διαφορετικά, είτε με σιωπή, είτε με αναστοχασμό, είτε απλώς εσωτερικά», σημειώνει η Μπεατρίθ Χιλ Μπόβεδα . Με άλλα λόγια, το συναίσθημα είναι παρόν, ακόμη κι αν δεν είναι πάντα ορατό. «Κάποιος που δεν κλαίει μπορεί επίσης να είναι συγκινημένος. Το συναίσθημα δεν φαίνεται πάντα προς τα έξω».
Σε κάθε περίπτωση, το κλάμα τείνει να συνδέεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Όπως εξηγεί η ειδικός ψυχικής υγείας: «Δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι πιο αδύναμος, ούτε απαραίτητα πιο ευαίσθητος. Συνήθως υποδηλώνει μεγαλύτερη ευκολία στη σύνδεση με τα συναισθήματα, υψηλό επίπεδο ενσυναίσθησης ή μικρότερη τάση για καταπίεση των όσων νιώθουμε».
Τα συναισθηματικά οφέλη του κλάματος
Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν στιγμές που νιώθουμε πως δεν είναι πρέπον να κλάψουμε ή που, απλώς, δεν θέλουμε να δείξουμε τι μας προκαλεί μια συγκεκριμένη κατάσταση εκείνη τη στιγμή. Ωστόσο, παρόλο που μερικές φορές προσπαθούμε να το αποφύγουμε (ειδικά σε δημόσιο χώρο) το κλάμα έχει ξεκάθαρα οφέλη για τη συναισθηματική μας ισορροπία:
- Προσφέρει συναισθηματική εκτόνωση: Τα δάκρυα βοηθούν στην αποφόρτιση της έντασης. Μετά το κλάμα, μπορεί να νιώσετε μια αίσθηση ηρεμίας ή ανακούφισης, καθώς αποτελεί και τον φυσικό τρόπο του σώματος να ρυθμίζει τα έντονα συναισθήματα.
- Σας βοηθά να συνδεθείτε με τον εαυτό σας: Όταν μια σκηνή ή ένα τραγούδι μας συγκινεί, συνήθως συμβαίνει επειδή αγγίζει κάτι σημαντικό μέσα μας, όπως μια αξία, μια εμπειρία, μια επιθυμία ή μια πληγή.
- Ενισχύει την αυτογνωσία: Δίνοντας προσοχή σε αυτές τις αντιδράσεις, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τον εσωτερικό μας κόσμο.
- Εκπαιδεύει τον τρόπο που σχετίζεστε με τους άλλους: Ο κινηματογράφος και η μουσική μας επιτρέπουν να «ζήσουμε» πολλές ζωές σε σύντομο χρόνο, νιώθοντας την ιστορία χαρακτήρων πολύ διαφορετικών από εμάς. Αυτό ενδυναμώνει την ενσυναίσθηση, την ικανότητα δηλαδή να καταλαβαίνουμε τους άλλους, κάτι που είναι θεμελιώδες για τις ανθρώπινες σχέσεις.
- Δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο για το συναίσθημα: Μια λυπητερή ταινία ή ένα μελαγχολικό τραγούδι προσφέρουν ένα προστατευμένο περιβάλλον για να εξερευνήσουμε έντονα συναισθήματα, όπως η θλίψη ή η νοσταλγία, χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος στη δική μας ζωή.
