Από τη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη στην καταδίκη για κατασκοπεία, η πορεία της Φωκά χαρακτηρίζεται από το θάρρος της και την προσωπική της θυσία.
Η Μαρία Φωκά αποτελεί μια από τις πιο ιδιαίτερες και πολύπλευρες προσωπικότητες που πέρασαν ποτέ από το ελληνικό θέατρο και την τηλεόραση, αφήνοντας πίσω της μια παρακαταθήκη που συνδυάζει την καλλιτεχνική λάμψη με τη βαθιά πολιτική στράτευση.
Γεννημένη στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς, κόρη του πλοιάρχου Νικολάου Θ. Φωκά και της Καικιλίας Κουντούρη, η Μαρία δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στον ρόλο της ηθοποιού.
Υπήρξε μια γυναίκα με ισχυρή προσωπικότητα, γνωστή για την ικανότητά της να ενσαρκώνει επιβλητικούς και σύνθετους χαρακτήρες, αλλά και μια αγωνίστρια που δεν φοβήθηκε να συγκρουστεί με το κατεστημένο της εποχής της.
Μαρία Φωκά: Αυτή είναι η σπουδαία ιστορία της
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, η Μαρία Φωκά επέδειξε αξιοσημείωτο σθένος, συμμετέχοντας ενεργά στην Εθνική Αντίσταση, ενώ εντάχθηκε στις γραμμές του ΚΚΕ, συμμετέχοντας ενεργά σε όλους τους αγώνες του κινήματος. Ωστόσο, η μεταπολεμική περίοδος, που χαρακτηρίστηκε από την ψυχροπολεμική ένταση, έφερε την ηθοποιό αντιμέτωπη με τη σκληρή καταστολή.
Οι κομμουνιστές της εποχής στοχοποιούνταν συστηματικά, αντιμετωπιζόμενοι από το κράτος ως πράκτορες της Σοβιετικής Ένωσης. Η προσωπική της εμπλοκή σε μια υπόθεση μεταφοράς χρημάτων από το Παρίσι για την ενίσχυση του παράνομου τότε ΚΚΕ στάθηκε η αφορμή για να συλληφθεί. Μετά από μια έφοδο της αστυνομίας σε αρτοποιείο όπου επρόκειτο να γίνει η παράδοση των χρημάτων, η ανακάλυψη ενός σημειώματός της αποτέλεσε το «αποδεικτικό» στοιχείο που οδήγησε στην ενοχοποίησή της.
Το 1952, η Μαρία Φωκά βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής, καθώς έγινε συγκατηγορούμενη στη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη, της Έλλης Παππά-Ιωαννίδου και άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων, υπό το επώνυμο του συζύγου της, του σπουδαίου ηθοποιού Λυκούργου Καλλέργη. Τα πρακτικά του Διαρκούς Στρατοδικείου Αθηνών αποκαλύπτουν μια δραματική δίκη, όπου ο μάρτυρας κατηγορίας Κωνσταντίνος Παπαθανασίου κατέθεσε ότι η ηθοποιός είχε αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή για τη χρηματοδότηση παράνομων δικτύων κατασκοπείας.
Παρά τις προσπάθειές της, το δικαστήριο την έκρινε ένοχη με ψήφους 3-2, επιβάλλοντάς της αρχικά ισόβια κάθειρξη, ποινή που αργότερα μετατράπηκε σε δέκα χρόνια φυλάκισης, συνοδευόμενη από τη στέρηση των πολιτικών της δικαιωμάτων για μια δεκαετία.
Αυτή η καταδίκη ανάγκασε την ηθοποιό σε μια αναγκαστική αποχή από το θέατρο για περίπου οκτώ χρόνια, διακόπτοντας μια υποσχόμενη καλλιτεχνική πορεία. Παρά ταύτα, η επιστροφή της στη σκηνή τη σεζόν 1958-59, μέσα από περιοδεία με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, απέδειξε την αντοχή της. Στις επόμενες δεκαετίες, το ευρύ κοινό την αγάπησε μέσα από τη μικρή οθόνη, όπου αναδείχθηκε σε μια από τις πιο διασημότερες «γιαγιάδες» της ελληνικής τηλεόρασης, με χαρακτηριστικούς ρόλους σε σειρές όπως το «Ντόλτσε Βίτα» και το «Εκμέκ παγωτό». Παράλληλα, η προσφορά της στον χώρο επισφραγίστηκε και με την ανάληψη της προεδρίας του ΣΕΗ το 1977.
Η Μαρία Φωκά άφησε την τελευταία της πνοή στις 15 Ιουνίου 2001 στο Λονδίνο, όπου ζούσε με την κόρη της Ισμήνη, μετά από εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς. Ο τάφος της βρίσκεται στο Πόρτσμουθ της Νότιας Αγγλίας, αποτελώντας τον τελευταίο σταθμό μιας ζωής γεμάτης αγώνες, τέχνη και αδιαπραγμάτευτη πίστη στις αρχές της. Η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή, όχι μόνο μέσα από τις αξιομνημόνευτες τηλεοπτικές της στιγμές, αλλά και ως σύμβολο μιας γενιάς που πάλεψε με κάθε κόστος για ένα καλύτερο αύριο.
