Aφιέρωμα στον Θέμη Μάνεση: Ο «μάγκας» του ελληνικού θεάτρου και της τηλεόρασης – Η ζωή, οι άγνωστες ιστορίες και το τέλος στα 72
Για τους νεότερους ήταν ο αξέχαστος Μένιος Τσαπάρας από τους «Δύο Ξένους». Για μια προηγούμενη γενιά ήταν ο Μπάμπης από τους «Αυθαίρετους».
Πίσω όμως από τους τηλεοπτικούς χαρακτήρες που τον έκαναν αναγνωρίσιμο σε ολόκληρη την Ελλάδα, ο Θέμης Μάνεσης έκρυβε μια καλλιτεχνική διαδρομή σχεδόν πέντε δεκαετιών, με θέατρο, κινηματογράφο, τηλεόραση και συνεργασίες με μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της ελληνικής σκηνής.
Ο Θέμης Μάνεσης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Ιουλίου 1945. Η υποκριτική έγινε από νωρίς ο δρόμος που επέλεξε και το 1969 αποφοίτησε από τη δραματική σχολή του Κώστα Μιχαηλίδη.
Και η είσοδός του στο επαγγελματικό θέατρο μόνο συνηθισμένη δεν ήταν.
Σε ηλικία περίπου 25 ετών βρέθηκε στον θίασο στον οποίο συμμετείχαν ο Νίκος Ρίζος, ο Κώστας Βουτσάς, η Μάρω Κοντού και ο Γιάννης Βογιατζής. Μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες εμφανίσεις του ήταν στην παράσταση «Αγάπη μου Παλιόγρια» των Νίκου Τσιφόρου και Πολύβιου Βασιλειάδη, όπου είχε τον ρόλο ενός γκαρσονιού.
Ήταν η αρχή μιας καριέρας που θα τον οδηγούσε πολύ μακρύτερα από τους δεύτερους ρόλους με τους οποίους ξεκίνησε.
Ο ηθοποιός που δεν χρειάστηκε ποτέ να γίνει «ζεν πρεμιέ»
Ο Μάνεσης διέθετε ένα χαρακτηριστικό που αποδείχθηκε πολύτιμο στην καριέρα του: είχε έντονη θεατρική φυσιογνωμία και μπορούσε να δημιουργήσει αναγνωρίσιμο χαρακτήρα ακόμη και με περιορισμένο χρόνο εμφάνισης.
Η λαϊκή αμεσότητα, η ιδιαίτερη φωνή, η σωματικότητα και ο τρόπος με τον οποίο μπορούσε να περάσει από το αυστηρό ύφος στο κωμικό τον έκαναν ιδανικό για τον τύπο του καθημερινού ανθρώπου: του ταξιτζή, του φορτηγατζή, του μάγκα της γειτονιάς.
Αυτός ο «λαϊκός» χαρακτήρας θα γινόταν αργότερα σχεδόν η τηλεοπτική υπογραφή του.
Δείτε το βίντεο:
Στο θέατρο, ωστόσο, η πορεία του ήταν πολύ ευρύτερη.
Συνεργάστηκε σε παραστάσεις με σημαντικούς πρωταγωνιστές και συμμετείχε σε έργα όπως «Της Ζήλειας τα Καμώματα», «Τα Πατατάκια», «Η Χαρτοπαίχτρα», «Η Απεργία», «Ο Φονιάς», «Εφημερεύομεν», «Πυρετός στη Γκαρσονιέρα μου», «Τα Νεύρα μου, τα Χάπια μου κι Ένα Ταξί να Φύγω» και πολλά ακόμη.
Ιδιαίτερη θέση στην πορεία του είχε η ερμηνεία του στον «Φονιά» του Μήτσου Ευθυμιάδη, στη Θεατρική Σκηνή και σε σκηνοθεσία Αντώνη Αντωνίου, μια δουλειά που καταγράφεται ως μία από τις σημαντικές θεατρικές εμφανίσεις του.
Δείτε το βίντεο:
Και το 2000 ήρθε μία συνεργασία που αποδεικνύει πόσο μεγαλύτερο ήταν το θεατρικό του εύρος από την εικόνα που σχημάτισε αργότερα το τηλεοπτικό κοινό: συνεργάστηκε με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος στον «Πλούτο» του Αριστοφάνη, υποδυόμενος τον Συκοφάντη.
Δείτε το βίντεο:
Από τον Δαλιανίδη στον Βέγγο και τις «Φυλακές Ανηλίκων»
Η κινηματογραφική διαδρομή του άρχισε το 1971 με τους «Αμαρτωλούς» του Γιάννη Δαλιανίδη.
Στη συνέχεια πέρασε από ταινίες που σήμερα αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα διαφορετικών περιόδων του ελληνικού κινηματογράφου.
Το 1980 εμφανίστηκε στην «Παραγγελιά», στον ρόλο ενός ταξιτζή, ενώ την ίδια χρονιά έπαιξε στο «Θανάση, σφίξε κι άλλο το ζωνάρι» στο πλευρό του Θανάση Βέγγου. Ακολούθησαν μεταξύ άλλων οι «Απέναντι», «Η Γυναικάρα απ’ το Κιλκίς», «Θεόφιλος» και αργότερα ο «Κόκκινος Δράκος».
Δείτε το βίντεο:
Σταθμός θεωρείται η συμμετοχή του στις «Φυλακές Ανηλίκων» του 1982, σε σενάριο Γιώργου Μυλωνά και σκηνοθεσία Ντίμη Δαδήρα. Ο Μάνεσης υποδύθηκε τον Νώντα Μπακαλάκο και επέστρεψε και στη συνέχεια της ταινίας.
Παράλληλα, όπως πολλοί ηθοποιοί της γενιάς του, έζησε από πρώτο χέρι την έκρηξη της ελληνικής βιντεοκασέτας κατά τη δεκαετία του ’80, συμμετέχοντας σε πολλές βιντεοταινίες.
Δείτε το βίντεο:
Ο Μπάμπης των «Αυθαίρετων»
Η σχέση του με την τηλεόραση είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα απ’ όσο πιθανότατα θυμούνται οι περισσότεροι.
Η πρώτη καταγεγραμμένη τηλεοπτική του εμφάνιση τοποθετείται το 1972, στη «Γειτονιά μας». Ακολούθησαν παραγωγές όπως «Ο Δρόμος», «Μοναστηράκι» και «Η Κυρία μας».
Η μεγάλη τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα, όμως, ήρθε στο τέλος της δεκαετίας του ’80.
Στους «Αυθαίρετους» υποδύθηκε τον Μπάμπη, έναν λαϊκό, «μάγκα» φορτηγατζή. Ήταν ένας χαρακτήρας που ταίριαξε απόλυτα στην ιδιαίτερη παρουσία του και έμεινε συνδεδεμένος με το όνομά του.
Τα επόμενα χρόνια ακολούθησαν δεκάδες εμφανίσεις: «Γίγας Μοτέλ», «Dr Τζούλια και Ms Χάιδω», «Έναν Ελληνικό», «Οικογένεια Καράμπελα», «Η Απλή Μέθοδος των Τριών», «Ήρθε κι Έδεσε» και άλλες παραγωγές.
Υπάρχει μάλιστα και μία πτυχή της τηλεοπτικής του καριέρας που πολλοί δεν θυμούνται: το 1996 συμμετείχε ως συμπαρουσιαστής στο τηλεπαιχνίδι «Κόντρα Πλακέ», το οποίο παρουσίαζε ο Σπύρος Παπαδόπουλος στο MEGA.
Ο Μένιος που τον γνώρισε σε μια νέα γενιά
Και ύστερα ήρθαν οι «Δύο Ξένοι».
Ως Μένιος Τσαπάρας, ο Θέμης Μάνεσης βρέθηκε δίπλα στη Χρυσούλα Διαβάτη, η οποία υποδυόταν τη Φλώρα.
Ο ρόλος έδωσε στον ηθοποιό κάτι εξαιρετικά δύσκολο για έναν καλλιτέχνη με ήδη πολυετή καριέρα: τον σύστησε από την αρχή σε μια ολόκληρη νεότερη γενιά τηλεθεατών.
Έτσι, ένας ηθοποιός που εργαζόταν επαγγελματικά από το τέλος της δεκαετίας του ’60 έγινε ξανά εξαιρετικά αναγνωρίσιμος περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα.
Η οικογένεια και η απώλεια που τον σημάδεψε
Μακριά από τα φώτα, ο Θέμης Μάνεσης κρατούσε την προσωπική του ζωή σε μεγάλο βαθμό προστατευμένη.
Ήταν παντρεμένος και είχε έναν γιο. Δημοσιεύματα μετά τον θάνατό του ανέφεραν τη σύζυγό του ως Μυρσίνη και τον γιο τους ως Φίλιππο.
Ένα γεγονός φαίνεται ότι τον επηρέασε βαθιά.
Το 2011 έχασε τον μεγαλύτερο αδελφό του, με τον οποίο είχε πολύ στενή σχέση. Δημοσιεύματα της εποχής αναφέρουν ότι ο ξαφνικός θάνατος του αδελφού του τον συγκλόνισε και ότι η ψυχολογική επιβάρυνση επηρέασε και την κατάσταση της υγείας του.
Τα τελευταία χρόνια είχε πλέον απομακρυνθεί αισθητά από τη δημοσιότητα.
Η τελευταία του τηλεοπτική εμφάνιση καταγράφεται το 2014, σε guest συμμετοχή στο «Μην αρχίζεις τη Μουρμούρα».
Οι τελευταίες ημέρες και ο θάνατος στα 72
Στις 22 Φεβρουαρίου 2017, η είδηση του θανάτου του προκάλεσε συγκίνηση στον καλλιτεχνικό κόσμο.
Ο Θέμης Μάνεσης ήταν 72 ετών.
Η ΕΡΤ και το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων μετέδωσαν τότε ότι το τελευταίο διάστημα νοσηλευόταν σε κλινική της Αθήνας αντιμετωπίζοντας καρδιολογικά προβλήματα, ενώ βιογραφικές πηγές καταγράφουν ως αιτία θανάτου την καρδιακή ανακοπή.
Η οικογένειά του επέλεξε να τον αποχαιρετήσει μακριά από τη δημοσιότητα. Η κηδεία πραγματοποιήθηκε σε στενό οικογενειακό κύκλο στο Νεκροταφείο Χαλανδρίου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα εκείνων των ημερών, επιθυμία των δικών του ανθρώπων ήταν, αντί στεφάνων, να δοθούν χρήματα για φιλανθρωπικό σκοπό.
Ένας ηθοποιός πολύ μεγαλύτερος από έναν τηλεοπτικό ρόλο
Ο Θέμης Μάνεσης ανήκει σε εκείνη την κατηγορία ηθοποιών που δεν χρειάστηκαν να βρίσκονται συνεχώς στην πρώτη γραμμή για να γίνουν κομμάτι της συλλογικής μνήμης.
Δεν ήταν μόνο ο Μένιος. Δεν ήταν μόνο ο Μπάμπης.
Ήταν ο ηθοποιός που ξεκίνησε δίπλα στον Ρίζο και τον Βουτσά, πέρασε από τον ελληνικό κινηματογράφο των ’70s και των ’80s, βρέθηκε δίπλα στον Θανάση Βέγγο, έπαιξε Αριστοφάνη στο ΚΘΒΕ, υπηρέτησε το θέατρο, πέρασε από το «Θέατρο της Δευτέρας», έζησε την εποχή της βιντεοκασέτας και κατάφερε, όταν η ιδιωτική τηλεόραση μπήκε δυναμικά στα ελληνικά σπίτια, να δημιουργήσει νέους χαρακτήρες που έμειναν στη μνήμη.
Ίσως, μάλιστα, μια παλαιότερη φράση του να περιγράφει καλύτερα από οποιοδήποτε βιογραφικό τη σχέση του με τη δουλειά του:
«Δεν ξέρω αν έγινα ηθοποιός, αλλά αυτό που κάνω το γουστάρω».
Και αυτή ήταν πιθανότατα η ουσία της διαδρομής του: σχεδόν μισός αιώνας δουλειάς χωρίς την ανάγκη του σταρ, αλλά με την ικανότητα του αυθεντικού καρατερίστα να κάνει ακόμη και έναν μικρό ρόλο να αποκτά πρόσωπο, φωνή και χαρακτήρα.
Γι’ αυτό και χρόνια μετά τον θάνατό του, μια επανάληψη των «Αυθαίρετων» ή των «Δύο Ξένων» αρκεί για να συμβεί κάτι που αποτελεί ίσως την πιο ουσιαστική μορφή υστεροφημίας για έναν ηθοποιό: να εμφανιστεί στην οθόνη και ο θεατής να τον αναγνωρίσει αμέσως, πριν καν θυμηθεί το πραγματικό του όνομα.
tilestwra.com
