«Ήμασταν το τελευταίο οχυρό»: Κλείνει η θρυλική «Μουριά» στα Εξάρχεια – Επίλογος σε μια ιστορία 111 ετών
Το ιστορικό καφενείο «Μουριά» στα Εξάρχεια κατεβάζει οριστικά ρολά την Κυριακή, καθώς δεν ανανεώθηκε το μισθωτήριο του καταστήματος. Το κλείσιμο ενός από τα πιο γνωστά στέκια της περιοχής, που επί 111 χρόνια βρίσκεται στο ίδιο σημείο, που συνδέθηκε με την Αριστερά, την αλληλεγγύη και τη ριζοσπαστική κουλτούρα, παρουσιάζει σε εκτενές ρεπορτάζ του ο Guardian, καταγράφοντας τη συγκίνηση των θαμώνων αλλά και τις αλλαγές που συντελούνται στη γειτονιά.
Όπως αναφέρει η Helena Smith στο δημοσίευμά της, το καφενείο υπήρξε για δεκαετίες σημείο συνάντησης συγγραφέων, καλλιτεχνών, ποιητών, πολιτικών, γιατρών, δικηγόρων και ανθρώπων που συνδέθηκαν με τα κινήματα και την αντιεξουσιαστική δράση. Ο ιδιοκτήτης του, Χρήστος Βάνας, το λειτουργούσε επί 44 χρόνια, ανοίγοντας καθημερινά τις πόρτες του από τις 7 το πρωί.
Το τελευταίο Σαββατοκύριακο λειτουργίας του συγκεντρώνει παλιούς και νεότερους θαμώνες, οι οποίοι αποχαιρετούν έναν χώρο που, όπως λένε, αποτελούσε κομμάτι της καθημερινότητάς τους. «Θα είναι σαν να πέθανε ένας φίλος», δηλώνει στον Guardian ο συνταξιούχος δικηγόρος Νώντας Παπαγιάννης, ο οποίος επισκεπτόταν τη «Μουριά» σχεδόν καθημερινά επί 20 χρόνια.
Ανάμεσα στους ανθρώπους που έζησαν την ιστορία του καφενείου είναι και ο 83χρονος ηθοποιός Στέλιος Γούτης. «Μια επίσκεψη εδώ είναι ο δρόμος προς τη χαλάρωση», λέει, περιγράφοντας τη συνήθεια να περνά κανείς μετά τη δουλειά για ένα τσίπουρο, να συναντά φίλους και να αφήνει πίσω του την πίεση της καθημερινότητας. «Είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας», προσθέτει.
Η προσπάθεια να χαρακτηριστεί διατηρητέο
Το ενδεχόμενο του κλεισίματος είχε προκαλέσει αντιδράσεις. Περίπου 7.500 άνθρωποι υπέγραψαν διαδικτυακή καμπάνια, ζητώντας από το υπουργείο Πολιτισμού να αναγνωρίσει το καφενείο ως προστατευόμενο χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς, μετά την απόφαση των ιδιοκτητών του ακινήτου να μην ανανεώσουν τη μίσθωση. Ωστόσο, το υπουργείο δεν παρενέβη.
Η κόρη του ιδιοκτήτη, Αρετή Βάνα, περιγράφει στον Guardian τις αλλαγές που έχουν μεταμορφώσει τα Εξάρχεια τα τελευταία χρόνια. Νέα καταστήματα με αγγλικές επιγραφές, κτίρια που μετατρέπονται σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης και επιχειρήσεις που απευθύνονται κυρίως στους τουρίστες έχουν αλλάξει την εικόνα της γειτονιάς.
«Ήμασταν σαν το τελευταίο οχυρό εδώ», λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι η «Μουριά» δεν άλλαξε το μενού και τις τιμές της, ούτε υιοθέτησε τις νέες τάσεις στην εστίαση. «Είναι θέμα νοσταλγίας και θα φύγουμε με το κεφάλι ψηλά», σημειώνει.
Η αλλαγή φυσιογνωμίας των Εξαρχείων
Το ρεπορτάζ συνδέει το κλείσιμο της «Μουριάς» με τη γενικότερη μεταβολή της φυσιογνωμίας των Εξαρχείων, μιας περιοχής που έχει ταυτιστεί ιστορικά με την αντίσταση και την αλληλεγγύη. Η γειτονιά, που συνδέεται και με την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της τουριστικής ανάπτυξης και των επενδύσεων.
Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Νίκο Σουλιώτη, από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, τα Εξάρχεια είναι ίσως η μοναδική περιοχή της Αθήνας όπου μπορεί να εφαρμοστεί η έννοια της «πόλης της ανακατάκτησης». Όπως εκτιμά, οι κρατικές πολιτικές αποσκοπούν στην επιβολή κοινωνικής πειθαρχίας και ελέγχου, ενώ οι αντιδράσεις για τη «Μουριά» εντάσσονται στην προσπάθεια υπεράσπισης της ταυτότητας και του τρόπου ζωής της γειτονιάς.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι αντιδράσεις των κατοίκων αφορούν και την κατασκευή σταθμού μετρό στην κεντρική πλατεία των Εξαρχείων, ένα έργο που έχει προκαλέσει αντιπαραθέσεις και συνοδεύεται από αυξημένη αστυνομική παρουσία στην περιοχή.
Για τη Μαρία Τσάμπρα, παλιά θαμώνα και πρώην εργαζόμενη στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», το κλείσιμο του καφενείου δεν σημαίνει μόνο την απώλεια ενός ιστορικού χώρου συνάντησης, αλλά και τη διαγραφή μιας συλλογικής μνήμης, στο πλαίσιο της μετατροπής της γειτονιάς σε έναν χώρο όπου κυριαρχεί το κέρδος.
«Στη Μουριά βρήκαμε ένα καταφύγιο και δεν πρόκειται να το ξεχάσουμε σύντομα», λέει, δίνοντας το στίγμα της συναισθηματικής σχέσης που είχαν αναπτύξει οι θαμώνες με το ιστορικό καφενείο.
